hawk-onDen 16. juni 2026 kunngjorde den franske statsministeren Sébastien Lecornu at landets etterretningsteneste DGSI braut med Palantir. Ikkje fordi programvara ikkje fungerte. Men fordi Frankrike hadde innsett at å la eit USA-registrert selskap handtera kjernen i nasjonal etterretning var ein strukturell risiko dei ikkje lenger var viljuge til å ta [1].
Lecornu sin setning var presis: «Vi kan ikkje akseptere nye strategiske avhengnadar i den digitale sfæren.» Som åtvaring peika han på at USA nyleg hadde kutta ikkje-amerikansk tilgang til Anthropic sin Fable-modell — eit signal om at teknologiske partnarar «er i stand til å skru av krana» [2]. Sveits hadde allereie konkludert tilsvarande i februar 2026, etter at ein forsvarsevaluering karakteriserte Palantir som ein «potensiell tryggleiksrisiko» med «fullstendig tap av datasuverenitet og nasjonal kontroll» [3].
Noreg er ikkje i nærleiken av den same konklusjonen. Det er verdt å spørja kvifor.
Kva Europa byrjar forstå
Palantir er ikkje eit vanleg programvareselskap. Selskapet vart grunnlagt i 2003 med startstøtte frå CIA-venturefonden In-Q-Tel, og kjernen i forretningsmodellen har heile tida vore tilgang til statleg datainfrastruktur og storskaladatafusjon. Gotham-plattforma — som norsk politi kontraherte i 2016 — er designa for å slå saman data frå tusenvis av kjelder og gjera dei analyserbare på tvers av institusjonar og landegrenser.
Det juridiske rammevilkåret endrar ingenting av dette: US CLOUD Act (2018) gjev amerikanske myndigheiter heimel til å krevja at USA-registrerte selskap utleverer data lagra kor som helst i verda — òg frå servrar i Norden [4]. Programvara kan brukast i Noreg; eigarskapen og det juridiske ansvaret er ikkje norsk. Det er nettopp dette sveitsiske forsvarsmyndigheiter kalla «permanent avhengnad av eksternt USA-personell for drift og vedlikehald» — ein avhengnad som ikkje er teknisk, men strukturell og juridisk.
Den svarte boksen
Og så er det det ein ikkje veit.
Palantir opererer etter prinsipp om «minimal footprint» og «need-to-know»: berre autoriserte brukarar skal sjå data dei er godkjende for. Men arkitekturen i seg sjølv — kva data som vert samla inn over tid, korleis dei vert kopla saman på tvers av kundar, kva læringsmodellar dei bidreg til å trena, kva krysskoplingssøk som er mogleg å gjera — er ikkje kjend av kundeinstitusjonane i fullstendig forstand. Det er designprinsippet i systemet.
Når Tolletaten legg vareflytsdata, passasjerinformasjon og risikoprofiler inn i eit Palantir-system som køyrer på USA-eigde servrar i Norden, veit dei kva dei legg inn. Dei veit ikkje med tryggleik kva desse dataa vert kopla med, kva andre datakjelder systemet vert berika med over tid, eller kva for andre Palantir-kundar — andre statar, andre etterretningstenester, Pentagons eigne system — som opererer på same infrastruktur [5].
Dette er ikkje eit hypotetisk problem. Det er grunnmotivasjonen bak det franske og det sveitsiske vedtaket. Ein betaler ikkje berre for ein analyseteneste. Ein bidreg til eit dataøkosystem ein ikkje kontrollerer og ikkje har fullstendig innsyn i.
Maktkonsentrasjonen som dette representerer er historisk eksepsjonell. Eit einskilt privat selskap med djupe røter i amerikansk militæretterretning handterer i dag integrasjon og analyse av kritiske data frå forsvaret, politiet og tollvesenet i fleire NATO-land samstundes — og sitjande med samleresultatet. Det er ikkje berre eit spørsmål om kva data USA teoretisk kan krevja utlevert etter CLOUD Act. Det er eit spørsmål om kven som til ei kvar tid sit med det samla biletet av alliert kapasitet og institusjonell sårbarheit — og kva som kan gjerast med det biletet dersom politiske tilhøve skulle endre seg.
Svart-boks-problemet er ikkje unikt for Palantir — det gjeld all proprietær programvare. Skilnaden er at Palantir sit i knutepunktet mellom etterretning, militær og sivil statsforvaltning i fleire land samstundes, med eit forretningsgrunnlag som er djupt knytt til amerikanske statslege prioritetar. Det er ein kombinasjon utan parallellar i moderne statleg programvarebruk.
Noreg djupnar banda
Medan Frankrike og Sveits trekker seg ut, forsterkar Noreg tilkoplinga.
Tolletaten forlengte Palantir-avtalen våren 2025 med løpetid til 2030, pluss opsjon på fem år til. Samstundes flytta etaten data frå lokal lagring til ein skyteneste på USA-eigde servrar i Norden [5]. Etatens eiga grunngjeving var at «summen av vurderingar» — risiko, personvern, kostnad og kapasitet — peikte mot å fortsetja. Dei publiserte ikkje vurderingsgrunnlaget.
Politiet og Kripos kontraherte Gotham-systemet i 2016 for å integrera data frå 19 store databasar og gjera dei søkbare nasjonalt og internasjonalt. Etter år med forseinkingar og kostnadssprekk i millionklassen vart prosjektet stansa — utan at systemet nokon gong var klart for operativ bruk [6]. Lærdomane frå fiaskoen er ikkje synlege i det nasjonale handlingsmønsteret.
Forsvaret fekk demonstrert Palantirs militære KI-teknologi i januar 2026. Digitaliseringsminister Karianne Tung (Ap) møtte selskapet i november 2025 for å diskutera KI i offentleg sektor — forsvar, droneoperasjonar, beredskap og helse. Fleire organisasjonar demonstrerte utanfor regjeringskvartalet og kravde at regjeringa sluttar å kjøpa tenester frå selskapet [7] [8]. Demonstrasjonane fekk avgrensa politisk gjennomslag.
Den dobbelblinde bindinga: Oljefondet
Det er ein dimensjon til som gjer det norske biletet særleg oppsiktsvekkjande.
Norges Bank Investment Management — Oljefondet — er den største direkte europeiske investoren i Palantir Technologies Inc, med ein eigarpost på om lag ein prosent av aksjekapitalen [9]. Den norske staten er altså samstundes kunde hos selskapet og medeigar av det.
Dette er ikkje berre ein interessekonflikt. Det er ein strukturell incentivkonflikt som gjer det vanskelegare å ta dei same vurderingane som Frankrike og Sveits. Eit politisk vedtak om å avvikla Palantir-avtalane ville vera eit signal som — i ein marknad der aksjeverdien i stor grad er basert på framtidige statskontrakt-inntekter — ville skada verdien av ein norsk statleg eigarpost.
Aksjonsgrupper som «Palantir ut av Noreg!» og kampanjen techmotfolkemord.io krev ikkje berre at staten avsluttar kontrakter, men at Oljefondet sel seg ut [10]. Kravet er logisk. Det er ingen teikn til at det vert teke alvorleg.
Menneskjesynet bak verktøyet
Det er umogleg å skilja vurderinga av Palantir som tryggleiksrisiko frå vurderinga av kva selskapet faktisk er — og kva det arbeider for.
I april 2026 publiserte selskapet eit 22-punkts manifest der leiar Alex Karp åtvara mot kulturell pluralisme og «å behandla alle kulturar likt», klaga over etterkrigstidas «kastrering» av Nazi-Tyskland, og kravde gjeninnføring av verneplikt [11]. Karp — som studerte sosialteori under Jürgen Habermas ved Goethe-universitetet i Frankfurt og sidan konsekvent tok avstand frå mentorens demokratiteori — har sagt at han bryr seg om to saker: innvandring og å «gjenopprette USAs avskrekkingskapasitet» [12].
Dette er ikkje bakgrunnsstøy. Det er ein politisk programerklæring frå leiaren for eit selskap som handterer kritiske data for demokratiske statar. Palantir leverer overvakingsteknologi til ICE for deportasjonsoperasjonar i USA; selskapet er djupt involvert i AI-målretting nytta av israelske forsvarsstyrkar; det har kontrakt med Pentagon for utvikling av autonome angrepsdronar. Medgrunnleggjar Peter Thiel er ein erkjent libertariansk ideolog som har skrive at fridom og demokrati er inkompatible.
Det ein kontraherer med Palantir er ikkje berre ein dataplattform. Det er infrastruktur kontrollert av aktørar med ei klar politisk dagsorden og eit tydeleg dokumentert syn på kven sine data som er verdt å verna og kven si tryggleik som tel. Ein veit kva ein legg inn i systemet. Ein veit ikkje kva det vert — eller kor det går.
For ein breiare analyse av menneskjesynet i Palantir-manifestet og samanhengen til historiske linjer frå kolonialisme til techno-fascisme, sjå Moderniteten sitt skjulte andlet.
Kvifor ikkje Noreg?
Frankrike og Sveits hadde institusjonelle suverenitetsdoktrinaer å forankra vedtaka i. Dei hadde politisk vilje til å bera sokk-kostnaden og investera i alternativ. Frankrike løyvde 655 millionar euro i nasjonal KI-investering og gjekk over til det franske selskapet ChapsVision.
Noreg manglar den same institusjonelle bevisstheita. NSM har ikkje offentleg konkludert at CLOUD Act-eksponeringen er uakseptabel. Regjeringas strategi for digital tryggleik analyserer ikkje leverandøravhengnad av denne typen som eit eigenleg suverenitetsproblem. Det strukturelle incentivet er òg annleis: Noreg tener på at Palantir gjer det godt.
Men det er nettopp dette Frankrike og Sveits har innsett: den ukjende kostnaden er den eigentlege risikoen. Det ein ikkje veit om kva som skjer med dataane ein legg inn — det er det som gjer den svarte boksen farleg.
Lecornu sin formulering frå 16. juni er verdt å løfta heim: ein kan ikkje akseptere nye strategiske avhengnadar i den digitale sfæren. Spørsmålet Noreg ikkje har svart på, er om dei avhengnadane ein allereie har teke på seg, er akseptable. Eller om det berre er enklare å late vere å stilla spørsmålet.
Kjelder
B2 [1] «French spies break with data-analysis giant Palantir, wary of relying on US tech,» France 24, 16. juni 2026. [Online]. Available: https://www.france24.com/en/europe/20260616-french-spies-break-with-data-analysis-giant-palantir-wary-of-relying-on-us-tech. [Accessed: 21. juni 2026].
B2 [2] «France’s spy agency drops Palantir,» Semafor, 16. juni 2026. [Online]. Available: https://www.semafor.com/article/06/16/2026/frances-spy-agency-drops-palantir. [Accessed: 21. juni 2026].
B1 [3] «Palantir loses legal challenge against Swiss investigative magazine,» SWI swissinfo.ch, juni 2026. [Online]. Available: https://www.swissinfo.ch/eng/swiss-politics/palantir-loses-legal-challenge-against-swiss-investigative-magazine/91582700. [Accessed: 21. juni 2026].
A3 [4] Clarifying Lawful Overseas Use of Data Act (CLOUD Act), Pub. L. 115-141, div. V, vedteke 23. mars 2018, USA.
B1 [5] «Overvåkingsgiganten advarer mot pluralisme og å behandle alle kulturer likt. Tolletaten forlenget Palantir-avtale i fjor,» Filter Nyheter, 2026. [Online]. Available: https://filternyheter.no/overvakingsgiganten-advarer-mot-pluralisme-og-a-behandle-alle-kulturer-likt-tolletaten-forlenget-palantir-avtale-i-fjor/. [Accessed: 21. juni 2026].
B1 [6] H. Ø. Jakobsen, ««Supervåpen» fra Silicon Valley ga hodebry og millionsprekk for politiet,» NRK Beta, 17. des. 2021. [Online]. Available: https://nrkbeta.no/2021/12/17/supervapen-fra-silicon-valley-ga-hodebry-og-millionsprekk-for-politiet/. [Accessed: 21. juni 2026].
B2 [7] «Dette skjer i uke 46: Digitaliseringsminister Karianne Tung møter Palantir,» Altinget Digital, 2025. [Online]. Available: https://www.altinget.no/digital/artikkel/dette-skjer-i-uke-46-digitaliseringsminister-karianne-tung-moeter-palantir. [Accessed: 21. juni 2026].
B2 [8] «Protester mot regjeringens samarbeid med teknologiselskapet Palantir,» TV 2, 2025. [Online]. Available: https://www.tv2.no/direkte/jpybz/siste-nytt/6915a2cea7031164162536db/protester-mot-regjeringens-samarbeid-med-teknologiselskapet-palantir. [Accessed: 21. juni 2026].
A1 [9] Norges Bank Investment Management, «All investments,» NBIM.no, 2026. [Online]. Available: https://www.nbim.no/en/investments/all-investments/. [Accessed: 21. juni 2026].
D2 [10] «Tolletatens kundeforhold til Palantir må ta slutt,» techmotfolkemord.io, 2025. [Online]. Available: https://www.techmotfolkemord.io/news/tolletatens-kundeforhold-til-palantir/. [Accessed: 21. juni 2026].
C3 [11] «KI-gigant til angrep mot inkludering og «regressive» kulturer,» ABC Nyheter, 2026. [Online]. Available: https://www.abcnyheter.no/nyheter/ki-gigant-til-angrep-mot-inkludering-og-regressive-kulturer/1511875. [Accessed: 21. juni 2026].
B1 [12] «Tech giant Palantir helps the US government monitor its citizens. Its CEO wants Silicon Valley to find its moral compass,» The Conversation, 2024. [Online]. Available: https://theconversation.com/tech-giant-palantir-helps-the-us-government-monitor-its-citizens-its-ceo-wants-silicon-valley-to-find-its-moral-compass-260824. [Accessed: 21. juni 2026].